Conceptstudie Sint-Jansplein
Antwerpen BE
Partners: Endeavour
Opdrachtgever: Stedenbeleid Vlaanderen // District Antwerpen
Samen met Endeavour ontwikkelden we een toekomstvisie voor het Sint-Jansplein: een plein dat beter inspeelt op de uitdagingen van klimaatverandering, zonder zijn rol als plek voor markten en evenementen te verliezen.
Het project vertrekt vanuit een duidelijke vaststelling: vandaag is het plein vooral ingericht voor een beperkt aantal grote evenementen per jaar, terwijl de enorme oppervlakte van bijna 2 hectare op gewone dagen weinig als aangename verblijfsruimte kan worden gebruikt. Tegelijk kwam uit gesprekken en reacties van bewoners een sterke vraag naar meer groen, schaduw en verblijfskwaliteit op het plein. De centrale ontwerpvraag was dan ook hoe het Sint-Jansplein opnieuw een plek voor de buurt kan worden: een aangename publieke ruimte waar ontmoeting, spel, verkoeling en verblijf centraal staan, en die in alle seizoenen en op elk moment van de dag kwaliteit biedt aan bewoners en bezoekers. Tegelijk moest het plein voldoende flexibel blijven voor markten, kermissen en evenementen.
Het voorstel bestaat uit drie duidelijke ruimtelijke lagen: een multifunctioneel hart, een groene rand en een toegankelijke boord.
Het multifunctionele hart behoudt de open ruimte die nodig is voor de wekelijkse markten en grotere evenementen, maar krijgt daarbuiten een nieuwe invulling als actieve verblijfsruimte. Een grote waterspeelfontein brengt verkoeling tijdens warme dagen en maakt het plein aantrekkelijk voor dagelijks gebruik, terwijl deze tijdens markten en evenementen eenvoudig kan worden uitgeschakeld. Ook de scholen in de omgeving kunnen deze ruimte gebruiken voor activiteiten en sport.
Rondom creëert een groene rand schaduw, verblijfskwaliteit en ruimte voor ontmoeting. Omdat deze zones grotendeels in volle grond liggen, ontstaan hier kansen voor grote toekomstbomen die vandaag ontbreken in de buurt en op het plein. De bestaande situatie biedt weinig groeiruimte voor bomen, waardoor het plein vandaag sterk stenig en weinig uitnodigend aanvoelt. Historische beelden tonen nochtans hoe een volwassen bomenrand vroeger zorgde voor een aangename en koele verblijfsruimte rond het plein — een kwaliteit waar het ontwerp opnieuw op wil aansluiten. De groene zones bieden ruimte voor spelen, sporten en ontspannen, maar kunnen tegelijk ook mee gebruikt worden tijdens markten en evenementen.
De boord van het plein blijft steeds toegankelijk voor voetgangers, fietsers en terrassen, ook tijdens evenementen. Daarnaast onderzoekt het project hoe omliggende straten autoluwer kunnen worden gemaakt om extra ruimte te creëren voor terrassen en een levendige publieke plint.
De visie voor het Sint-Jansplein toont hoe een sterk verhard stadsplein kan transformeren tot een klimaatbestendige ontmoetingsplek die opnieuw in de eerste plaats werkt voor de buurt: een plek die verkoeling brengt, regenwater opvangt en kwaliteit toevoegt aan het dagelijkse stadsleven.
Het plein blijft flexibel inzetbaar voor markten en evenementen, terwijl groen en verblijfskwaliteit opnieuw centraal staan.
Vandaag overheersen verharding en beperkte groeikansen voor bomen, waardoor het plein weinig verblijfskwaliteit biedt.
Het ontwerp grijpt terug naar een historische kwaliteit van het plein: een groene rand met volwassen bomen en koele verblijfsplekken.
Een toegankelijke publieke ruimte waar groen, terrassen en langzaam verkeer het plein opnieuw activeren.
De groene rand brengt schaduw, rust en ruimte voor ontmoeting.
De groene boord vormt een koele verblijfsruimte met ruimte voor wandelen, ontmoeten en ontspannen.
De waterspeelfontein zorgt voor verkoeling op warme dagen en kan tijdens evenementen eenvoudig worden uitgeschakeld.
Een multifunctioneel hart waar verkoeling, ontmoeting en dagelijks gebruik samenkomen rond de waterspeelfontein.
Het ontwerp werd onderzocht aan de hand van twee ruimtelijke scenario’s: een organische en hier een meer strakke vormentaal.
Nieuwe verblijfsruimtes onder de bomen maken van het plein opnieuw een aangename plek voor de buurt.
De groene lus versterkt biodiversiteit, verkoeling en verblijfskwaliteit rond het plein.
Regenwater wordt lokaal opgevangen, geïnfiltreerd en ingezet om het plein klimaatbestendig en koel te maken.
Een levendig buurtplein waar ontmoeting, sport, horeca en dagelijkse activiteit centraal staan.
Het plein wordt opgebouwd uit drie samenwerkende lagen: gemeenschap, groen en water. Samen vormen ze een klimaatbestendige en levendige publieke ruimte in de stad.